Po wielu miesiącach prac legislacyjnych dnia 11 marca 2026 roku uchwalona została ustawa o zmianie ustawy o Państwowej Inspekcji Pracy oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2026 r. poz. 473, dalej: „Ustawa”). Ustawa została podpisana przez Prezydenta, a dnia 7 kwietnia 2026 roku nastąpiła jej publikacja w Dzienniku Ustaw.
Najistotniejsza zmiana wprowadzana Ustawą obejmuje możliwość stwierdzenia przez okręgowego inspektora pracy istnienia stosunku pracy w drodze decyzji administracyjnej, w przypadku, gdy pomiędzy stronami zawarto umowę cywilnoprawną lub kiedy osoba faktycznie świadczy pracę za wynagrodzeniem w warunkach, w których zgodnie z art. 22 § 1 Kodeksu pracy powinna być zawarta umowa o pracę, przy czym warunkiem wydania takiej decyzji ma być niewykonanie polecenia usunięcia naruszenia dotyczącego niezawarcia umowy o pracę. Zgodnie z art. 33a dodanym do ustawy o Państwowej Inspekcji Pracy w przypadku stwierdzenia, że praca jest wykonywana w warunkach odpowiadających stosunkowi pracy okręgowy inspektor pracy będzie mógł wydać decyzję stwierdzającą istnienie stosunku pracy lub wnieść powództwo o ustalenie istnienia lub treści stosunku pracy. Rozstrzygnięcie decyzji, stwierdzającej istnienie stosunku pracy ma zawierać:
1) oznaczenie stron umowy o pracę;
2) rodzaj umowy o pracę;
3) datę zawarcia umowy o pracę;
4) rodzaj pracy;
5) miejsce wykonywania pracy;
6) wymiar czasu pracy;
7) wysokość wynagrodzenia za pracę.
Decyzja zawierać będzie również uzasadnienie faktyczne i prawne, a przy wydaniu decyzji ma być uwzględniany stan faktyczny istniejący w czasie kontroli – od dnia jej rozpoczęcia. Z zastrzeżeniem wyjątków przewidzianych w Ustawie datą zawarcia umowy o pracę będzie data wydania decyzji.
Decyzja administracyjna stwierdzająca istnienie stosunku pracy wywoływać będzie skutki prawne od dnia jej wydania i stanie się wykonalna z dniem następującym po dniu, w którym upływa termin do wniesienia odwołania, jeżeli żadna ze stron nie wniesie odwołania, albo z dniem prawomocnego orzeczenia sądu, albo z dniem nadania jej rygoru natychmiastowej wykonalności. Ustawa przewiduje również, że wydanie decyzji nie może być podstawą jakiegokolwiek niekorzystnego traktowania pracownika, zwłaszcza nie może stanowić przyczyny uzasadniającej wypowiedzenie stosunku pracy lub jego rozwiązanie bez wypowiedzenia przez pracodawcę.
Spośród pozostałych zmian wprowadzonych Ustawą warto wskazać na:
- wprowadzenie procedury interpretacji indywidualnej, zgodnie z którą podmioty podlegające kontroli Państwowej Inspekcji Pracy będą mogły zwrócić się do Głównego Inspektora Pracy z wnioskiem o wydanie interpretacji indywidualnej czy przedstawiony we wniosku stosunek prawny stanowi stosunek pracy w rozumieniu art. 22 § 1 Kodeksu pracy. Ustawa określa elementy, jakie winien zawierać wniosek o wydanie interpretacji. Interpretacja indywidualna nie będzie wiążąca dla wnioskodawcy, natomiast wnioskodawca nie będzie mógł zostać obciążony sankcjami administracyjnymi, finansowymi lub karami w zakresie, w jakim zastosował się do uzyskanej interpretacji indywidualnej. Interpretacja będzie wiążąca dla organów Państwowej Inspekcji Pracy i będzie mogła zostać zmieniona albo uchylona wyłącznie w razie zmiany okoliczności sprawy. Wydana interpretacja indywidualna będzie przekazywana Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych oraz Krajowej Administracji Skarbowej;
- wprowadzenie możliwości zdalnego przeprowadzania przez PIP kontroli bądź poszczególnych czynności kontrolnych;
- podwyższenie wysokości grzywny, która może zostać nałożona za naruszenia prawa pracy;
- umożliwienie wymiany danych pomiędzy PIP, Zakładem Ubezpieczeń Społecznych (ZUS) i Krajową Administracją Skarbową (KAS) w celu usprawnienia kontroli.
Przepisy Ustawy obowiązywać będą od dnia 8 lipca 2026 roku.
